VĂN CHƯƠNG VÀ NHỮNG CÂU CHUYỆN TRONG NÓ. QUANG KHÁNH
Thứ 3, ngày 18 tháng 2 năm 2020 - 15:47

Nói là ngoại đạo thì cũng phải, vì tôi vốn học ngành kinh tế, làm nghề dạy học. Nói là nội bộ cũng được, vì tôi mon men viết lách đến hai chục năm rồi. Những chuyện tôi nói đây vừa như câu chuyện trong nhà, vừa như cái nhìn từ thiên hạ vào những trang viết của chúng ta. Chắc là có cái chưa hay, nhưng chí ít những câu chuyện này cũng là một cách để tôi chống lại “chủ nghĩa mặc kệ”, khi cái sự đọc văn người ngày càng khó lắm!

Ấy là chuyện về chính tả

tiếng Việt trong văn viết. Quanh chuyện này vẫn có những cách nhìn khác biệt!

Một là: Chuyện này chả có gì đáng để ý. Văn chương quan trọng nội dung, tư tưởng với nghệ thuật, vài ba cái lỗi chính tả mang tính kỹ thuật ấy chả ảnh hưởng gì!

Hai là: Coi lỗi chính tả như một dấu hiệu yếu kém về năng lực ngôn ngữ. Những người viết mắc lỗi được xem là “chưa sạch nước cản” trong nghề viết lách, tác phẩm bị xem thường, thậm chí có người đọc khó tính sẽ loại bỏ ngay, không thèm

đọc nữa.

Rõ ràng những cách nghĩ trên đây đều cực đoan, nhưng chẳng phải là vô lý hoàn toàn. Một tác phẩm được viết bởi nghìn vạn ký tự, vài ký tự lỗi và có thể hiểu được sẽ không làm ảnh hưởng quá nhiều đến tình cảm người đọc dành cho tác phẩm. Sự phong phú về ngôn từ trong tiếng Việt, sự giao thoa giữa các ngôn ngữ thời hội nhập, sự giao thoa giữa văn nói và văn viết cùng với tình trạng chưa có những giải pháp giải quyết triệt để tính thống nhất của ngôn ngữ, dễ làm người viết nhầm lẫn. Điển hình dễ gặp các lỗi nhầm lẫn giữa âm “L” với âm “N” ở ngoài miền Bắc, âm “D” với âm “V” ở miền Nam, dấu “hỏi” với dấu “ngã”, dấu “nặng” ở miền Trung. Ngoài ra các lỗi bỏ dấu thanh vào chỗ nào, dùng “i” hay “y”, quy định về viết chữ hoa hay chữ thường..., cùng các yếu tố văn hóa, quan điểm thẩm mỹ và khoa học..., đã làm cho vấn đề chính tả chưa có hồi kết. Vì thế nếu cho rằng phải gắn chặt yếu tố chính tả với chất lượng nội dung một tác phẩm rõ ràng là một sự máy móc, thiếu tính toàn diện.

Tuy nhiên cũng cần nhìn nhận rằng các tác phẩm xuất bản là một sản phẩm văn hóa và là một sản phẩm khoa học. Độc giả thì có thể có nhiều đối tượng khác nhau, nhưng tác giả của các tác phẩm văn chương thì chỉ có thể là nhà văn hay nhà thơ thôi. Trong ý niệm của người đọc, nhà văn và nhà thơ phải là những người có vốn văn hóa phong phú, đã trải nghiệm viết và đọc nhiều, nên có năng lực ngôn ngữ dồi dào. Vì vậy lỗi chính tả trong các ấn phẩm sẽ khiến người đọc hoặc nhận thức sai về nội dung truyền tải của câu văn, hoặc cảm nhận không đúng mức về năng lực của tác giả.

Cho đến nay chúng ta chưa có một bộ luật về ngôn ngữ tiếng Việt. Tuy nhiên, không phải là chính tả tiếng Việt không có những quy chuẩn. Ngay từ năm 1984, Bộ trưởng Giáo dục Nguyễn Thị Bình đã ký Quyết định số 240 ban hành những quy định về chính tả tiếng Việt và về thuật ngữ tiếng Việt. Trong đó nhấn mạnh đến vai trò các tập từ điển trong việc kiểm soát ngữ nghĩa và chính tả của các văn bản tiếng Việt.

Vấn đề chắc chắn chưa được giải quyết trọn vẹn, nhưng chỉ cần quan tâm đến những quy định đó một chút, các nhà văn, nhà thơ đã không để lại các lỗi chính tả đáng tiếc trên ấn phẩm của mình.

Gần đây tôi có hứng tìm đọc một số tác phẩm của những người viết quen thuộc. Chuyên mục với tác giả phần nhiều đã là quen thuộc. Tôi giương mắt qua cặp kính lão, dò đọc để tìm những cảm nhận, những thông tin mới, những ý tưởng và nội dung mới. Nhưng rồi những lỗi chính tả chềnh ềnh trong bài đã làm cái hứng thú vừa nhen nhóm đã vơi hao đi quá nửa. Bài viết nào dài lắm đâu, thậm chí là cả những bài thơ ngắn ngủn cũng mắc những lỗi không đáng mắc.

Có một tác giả quen lắm, thường xuyên có bài trên mặt báo, văn phong cũng có nét riêng. Tôi tìm đọc một truyện ngắn của ông, tựa đề là khá hấp dẫn. Nhưng rồi vừa ở đoạn giao đãi mào đầu đã có câu: “Tôi giót nước mời”. Thật ra ai cũng hiểu đây là cái động tác làm cho nước chảy thành dòng qua vòi của một vật chứa vào vật chứa khác để mời khách. Nhưng cái chữ “giót”, người Việt chả dùng làm gì cả, vậy mà nó lại đi vào tác phẩm văn chương hồn nhiên đến lạ!

Một lần tôi tìm đọc bài của một tác giả khá quen, xưa vốn cũng “ngoại đạo”, nay thì văn thơ song hành, xuất hiện đều trên một tờ báo. Bài viết có câu: “Nhưng nói đến đây giọng ông trùng xuống”. Tôi hiểu tác giả muốn diễn đạt tình trạng tâm lý của nhân vật, nhưng tra đi tra lại chả thấy có “trùng” nào dành cho việc này cả. Đáng lẽ phải viết là “chùng” mới phải chứ nhể?

Văn xuôi thường dài. Có thể tác giả đổ lỗi tại nhiều chữ nên không kiểm soát hết. Tôi lần tìm sang đọc thơ, mà là thơ ngắn ấy, xem sự thể thế nào. Có một bài thơ của một tác giả viết quen tên, chỉ có độc 04 câu thôi, có một câu thế này: “Điều chi chú rế ri ri vậy”. Tôi đoán tác giả là người gốc gác và sinh sống ở quê lúa Thái Bình. Phương ngữ nơi này hay dùng âm R lắm. Bà dì ruột của tôi sinh ra và sống ở mảnh đất đầu cầu Bo, có lần bảo bọn con cháu: “Các cậu thấy tóc bạc thì đừng có rổ, cứ để nó bạc nhiều rồi ruộm như rì đây này!”.

Người viết có thể phiên âm giọng điệu trong các câu thoại hay trích dẫn để mô tả sắc thái của nhân vật. Còn trong một câu thơ đầy tính tự sự, chữ nghĩa hoàn toàn của nhà thơ, sao nỡ ép uổng “chú dế” thành “chú rế” như thế?

Có một dòng tôi thấy cũng “hồn nhiên” trong thơ của một tác giả khá quen. Một lần tôi cùng tác giả đến thăm khu di tích Tháp Bà ở Nha Trang và được xem các nghệ nhân Chăm biểu diễn nghệ thuật. Có lẽ một bài hát nổi tiếng của nhạc sỹ Trần Tiến đã gợi cho tác giả viết nên câu thơ:

“Rộn ràng trong tiếng trống Pa Ra Lưng”.

Tên loại trống này là phiên

âm từ tên gọi theo tiếng Chăm rồi latin hóa thành paranưng, nhà thơ có phiên âm đọc thì cũng thành

pa - ra - nưng  chứ làm gì có “Lưng” ở đây. Ngay trong tên bài hát của nhạc sỹ Trần Tiến cũng viết và đọc là “nưng” cơ mà?

... Những tình huống trên đây và tương tự thế có thể gặp ở nhiều lĩnh vực, ở nhiều đối tượng khác nhau. Tuy nhiên đối với một ấn phẩm giấy trắng mực đen, mà lại là sáng tác nghệ thuật của các nhà văn, nhà thơ, thì các chuẩn mực ngôn ngữ cần được coi trọng.

Có rất nhiều khâu được thực hiện để xem xét, điều chỉnh đối với một bài viết, nhưng khâu đọc của độc giả là khâu cuối cùng. Ở khâu này mọi cảm nhận đã đi vào tư duy người ta. Làm sao có thể đính chính, làm sao chỉnh sửa cái cảm giác sàn sạn, thậm chí hẫng hụt, khi người ta đọc phải những chữ viết sai chuẩn như thế? Chính vì lẽ đó, các tác giả trước khi đưa bài xuất bản cần phải nghiền ngẫm, tự biên tập bài viết cho kỹ lưỡng, vừa chuyển tải được nội dung sáng tác, vừa thể hiện sự tôn trọng người đọc.

Khi nói, âm sắc mỗi người là khác nhau, đôi khi người ta còn nói ngọng, nói lắp. Nhưng “lời nói gió bay”, người nghe ít đòi hỏi rạch ròi về “độ chuẩn” của người nói khi phát âm. Hoặc giả người nghe có căn vặn thì cũng dễ dàng “ừ à”, chèo chống được ngay. Riêng đối với văn viết, cái sự “lệch chuẩn” nó lại chềnh ềnh nằm mãi trên giấy, trương ra trước bao nhiêu là con mắt, muốn cấu dứt nó bỏ đi cũng khó!

Có thể nhiều người đọc không đặt vấn đề soi xét, thậm chí còn động viên người viết: “Chẳng sao đâu, chuyện nhỏ ý mà!”. Thế nhưng ấn tượng thật trong cảm nhận của người đọc mới là điều thiết yếu đối với bài viết, thì ta khó mà đo đếm được!

Chuyện này tôi bàn góp đến đây, mong các nhà thơ, nhà văn tích cực đọc văn người và văn mình nhiều hơn nữa. Tôi nghĩ là không nên cầu toàn nhưng chỉn chu thì mọi sự vẫn cứ là tốt hơn!

Q.K

Lượt xem:219 Bản in

Tin mới nhất









Các tin đã đăng:

Xem tin theo ngày:     Tháng:    Năm:     
HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH TUYÊN QUANG
Giấy phép xuất bản số: 07/GP-TTĐT ngày 06/1/2015 của Sở Thông tin Truyền thông tỉnh Tuyên Quang
Chịu trách nhiệm: Mai Mạnh Hùng - Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Tuyên Quang - Điện thoại: 02073 823 508
Trụ sở: Số 215, đường Tân Trào, phường Phan Thiết, thành phố Tuyên Quang. Điện thoại: 02073 822 392 - Email: baotantraotq@gmail.com
@ Bản quyền thuộc Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang

   Design by 

Online:
81

Lượt truy cập: