NGÀY NHÀN TUỔI BẢY MƯƠI. PGS - TS NGUYỄN BÁ THÀNH
Thứ 6, ngày 6 tháng 12 năm 2019 - 9:40

(Tiếp theo kỳ trước)

Như vậy, "Ngày nhàn" vẫn là mạch thơ trữ tình của Mai Liễu về quê hương đất nước, về những người thân yêu của mình. Mai Liễu đã giành cho mẹ cha và những người thân thích, trong đó có người đã khuất và những người đang sống những câu thơ tràn đầy cảm xúc. Sau người mẹ khuất núi là người chị họ tuổi tác: "Chị tôi đến Làng Phào làm dâu, tươi giòn thời thiếu nữ, bây giờ chị thành người già của bản". Chuyện mẹ năm xưa, chuyện chị bây giờ làm nhà thơ liên tưởng đến cuộc đời ngắn ngủi, ngắn ngủi mà gian truân, thật là thiệt thòi bao số phận: "Ôi Làng Phào khuất nẻo/Khuất lấp bao phận người...".

Thơ Mai Liễu nói chuyện rừng chuyện núi, chuyện làng chuyện bản, chuyện suối ngàn thật tự nhiên và sống động...

Cái không gian nghệ thuật của thơ Mai Liễu trước hết là không gian của gió núi, mây ngàn, của suối làng, dân bản. Đến tuổi 70, Mai Liễu đã trải qua rất nhiều vùng quê và nơi cư trú khác nhau. Tính ra thời gian anh sống ở làng quê nguyên quán không nhiều, chỉ bằng một phần nhỏ thời gian anh sống ở chốn tha hương, nhưng hình như tâm tư, cảm xúc của Mai Liễu vẫn luôn hướng về cái gốc ban đầu, nơi giờ đây chỉ còn căn nhà bé nhỏ, nơi đó cha mẹ anh đã cho anh cuộc sống và dạy dỗ anh nên người. Nơi đó là điểm xuất phát đầu tiên của anh. Anh rất sung sướng mỗi lần trở về ngôi nhà bé nhỏ đó:

"Gác chân nằm khểnh giữa nhà/ Cửa mở thâu đêm đón gió/Trăng rừng đổ bóng ngoài hiên" (Quê nhà). Tuổi già sống ở chung cư, anh đã mấy lần chuyển đổi, nhưng anh không tâm đắc gì với những căn hộ ấy, anh thấy bức bối bởi những bức tường chật chội. Tâm hồn nhà thơ bị ám ảnh bởi cái chật hẹp của không gian thị thành, vì anh là một con chim núi, một đám mây ngàn lãng đãng, một con suối tự nhiên "nước tự xanh hết mình". Tâm hồn ấy yêu thiên nhiên và yêu tự do. Tự do và thiên nhiên là hai từ khóa trong tư duy thơ Mai Liễu. Mà muốn có hai thứ đó thì không ở đâu bằng quê hương rừng núi của anh. Một bát canh rau rừng, một đêm ngủ trong tiếng nhạc hội của các loài côn trùng quen thuộc, đó là cái sở trường, sở thích của thơ Mai Liễu:

 "Đêm nghe côn trùng mở hội

 Ếch đồng ồm ộp gọi mưa

 Nắm rau tập tàng mỗi bữa

 Trong mưa vẫn thấy ngọt đằm..."

                                  (Quê nhà)

 Quê nghèo, nhà cũng còn nghèo. Căn nhà tranh ở quê là bằng chứng cho lối sống thanh liêm của một công chức không chạy chọt, không kiếm chác, chỉ sống bằng đồng lương. Cả đời lao động cực nhọc, vất vả ngược xuôi, cuối cùng chỉ dành dụm mua được căn hộ chung cư, ông bà, cha mẹ, con cháu đều quần tụ nơi đó. Nhà thơ thốt lên trong một lần về quê: "Tất bật một đời xuôi ngược/May còn nơi chốn đi về". Chữ "may" trong câu thơ thật đắt giá: Không phải ai tha hương cũng còn một căn nhà, một mảnh vườn ở quê làm nơi chốn đi về...

Không gian nghệ thuật trong thơ Mai Liễu là không gian thực của những vùng quê mà anh từng sống hay từng đi qua. Không gian rừng núi (Tuyên Quang và Hà Giang) và không gian thành thị (Hà Nội) là những địa danh chủ yếu trong các tập thơ của Mai Liễu. Ngoài ra vào thơ anh còn các vùng quê khác trên khắp cả nước.

Về thời gian sáng tác, các bài thơ trong tập chủ yếu được viết trong 3 năm, 2016 - 2018. Đây là thời gian anh bắt đầu nghỉ hưu và dưỡng bệnh. Một số bài được viết ngay trên giường bệnh viện. Tâm trạng nhà thơ trong những ngày dưỡng bệnh đôi khi khá thâm u. Thơ anh có nhiều dấu hiệu của chặng cuối cuộc hành trình: "Gắng sống đến bình minh", "Tàu về ga cuối", "Sống không có gì là mới"... Những dấu hiệu ấy làm cho bạn thơ se lòng. Nhất là khi anh triết lý: "Biết là SỐNG không có gì mới nữa/CHẾT cũng nhàm như sống mà thôi". "Thời gian lặng lẽ trôi đi/Sang hèn cũng đến xanh rì cỏ xanh". Câu thơ làm ta liên tưởng đến câu lục bát của Nguyễn Gia Thiều trong "Cung oán ngâm khúc": "Trăm năm còn có gì đâu/Chẳng qua một nấm cỏ khâu xanh rì".

Cảm hứng trong "Ngày nhàn" của Mai Liễu không phải là buồn. Anh vui với con, với cháu. Tự nhận mình có phúc: 

"Con có gái có trai

Có rể hiền dâu thảo

Cháu học hành chăm ngoan

Nghĩ đời mình có PHÚC".

Chữ PHÚC được viết in hoa, có lẽ anh muốn nhấn mạnh là phúc thật, phúc to chăng? Đó là chưa kể những bài thơ về em, nghĩ về em. Một “em” bên mình luôn “lo con tim bất ngờ giở chứng”, một “em” có tính phiếm chỉ làm nhân vật trữ tình cho nhiều bài thơ... Một người tuổi ngoại 70, lúc về già, sống đoàn tụ trong một gia đình đầm ấm và tình yêu tràn đầy với người thân, với cuộc đời như thế không có gì gọi là buồn.

Vậy thì cái tâm không nhàn của anh là ở chỗ khác. Anh nghĩ về thân phận con người nói chung, anh nghĩ về những “điều trông thấy” ở thành cổ Tuyên Quang một thời uy nghi cờ xí, giờ chỉ còn mấy bức tường đá ong tróc lở, anh thấy ở đồi chè Mộc Châu bà mẹ tuổi mười lăm địu đứa con một tháng tuổi đi làm, kiếm cái ăn. Anh nhìn thấy các cô gái Mông nói giọng Hà Nội ùa vào vườn hoa cải đua nhau chụp hình, trong khi một em bé Mông thật mặt mày ngơ ngác tựa lưng vào hàng chè vừa đốn ngọn mong có ai đến chụp ảnh kiếm vài đồng để có bữa ăn cho cả nhà. Em bé Mông mới 5 tuổi hàng ngày phải đi bộ ba cây số đến đây chỉ mong có khách để được chụp hình... Những điều trông thấy ấy làm nhà thơ phải nghĩ ngợi, bức xúc...

“Ngày nhàn” là một cố gắng mới của Mai Liễu trong sáng tạo thi ca. Ngày nhàn không phải là nhàn hạ, nhàn cư. Một tập thơ có nhiều bài tâm đắc, nhiều bài gan ruột nói về quê hương, đất nước, bạn bè, người thân... Thơ anh vẫn tiếp tục cái giọng điệu chân phương, trung thực, tình cảm ấm áp, nghĩ suy thận trọng, tâm tình thủ thỉ, cái thực lấn át cái ảo. Nếu cần một lời góp ý thì cũng có thể nói ngay, đó là cần thêm sự trau chuốt ngôn từ, sự kỷ mẩn trong vần điệu, trong lập ý. Anh là người dân tộc Tày, anh không hợp cách nói mượt mà, bóng bẩy là đúng. Nhưng anh cần ngắn gọn hơn, súc tích hơn. Anh có nhiều bài thơ ngắn, thơ ba câu, bốn câu nhưng ở đó cái tứ thơ, cái triết lý cần nổi bật hơn nữa. Tuy nhiên không đòi hỏi ở anh nhiều được, vì anh nhận mình đã đến ga cuối. Thế thì ta chúc mừng anh đã về đích. Cả tuổi đời và sự nghiệp của anh đều đã được vẹn toàn, ta mừng anh công thành và chúc anh danh toại.

Hà Nội, ngày 04/3/2019

N.B.T

Lượt xem:159 Bản in

Tin mới nhất









Các tin đã đăng:

Xem tin theo ngày:     Tháng:    Năm:     
HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH TUYÊN QUANG
Giấy phép xuất bản số: 07/GP-TTĐT ngày 06/1/2015 của Sở Thông tin Truyền thông tỉnh Tuyên Quang
Chịu trách nhiệm: Mai Mạnh Hùng - Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Tuyên Quang - Điện thoại: 02073 823 508
Trụ sở: Số 215, đường Tân Trào, phường Phan Thiết, thành phố Tuyên Quang. Điện thoại: 02073 822 392 - Email: baotantraotq@gmail.com
@ Bản quyền thuộc Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang

   Design by 

Online:
41

Lượt truy cập: