TÂN ĐIỀU - NGƯỜI CON CỦA CHIẾN KHU. TRỊNH THANH PHONG
Thứ 2, ngày 7 tháng 1 năm 2019 - 16:13

Hôm xưa tôi có chuyến hành hương về phía nam huyện Sơn Dương thăm mấy ông bạn cùng lính chiến một thời, qua dốc Đồn Hang đến giáp ranh hai xã Vân Sơn, Hồng Lạc chợt nghe vọng từ trên đồi cao lời một ca khúc vừa rộn ràng vừa tha thiết đầy lòng kính trọng:

“Thầy cô giáo trường em, người kỹ sư tâm hồn.

Vun màu xanh cho chúng em, vun màu xanh

                                                 cho trường

Lớn lên dưới mái trường cuộc đời thân yêu sáng tươi

Cho ngày nay, cho ngày mai, dưới mái trường

                                                mùa xuân

Trường của em vui đẹp sao, vui đẹp sao...

...

Em học chăm, luôn điểm cao nhớ mãi

                                         lời Bác khuyên

Gửi thầy cô bao niềm tin trong lòng em”.

Lời ca làm tôi bồi hồi và chợt nhớ đến một giai thoại đầy thú vị về ca khúc này. Ấy là một ngày giáp hạ đã lâu tôi gặp người thơ Trần Phùng ở phòng làm việc của ông giáo Phan Lợi tại Trường phổ thông Trung học cơ sở xã Hồng Lạc. Máu thơ phú ngập lên thế là mọi khoảng cách được xóa nhòa. Hình như Trần Phùng quên cái chức Phó Trưởng ty Lâm nghiệp đang đảm nhiệm. Ông móc túi lấy thơ ra đọc, ông đọc say sưa, hồn nhiên và như vậy tôi và ông giáo Phan Lợi phải thành thính giả bất đắc dĩ. Đọc hết thơ Trần Phùng lại tự khen: “Thơ mình đơn sơ thế nhưng vui nhộn, chả thế mà tay Tân Điều hắn chỉ cần thổi vào tý khí nhạc là bay lên bát ngát...”. Nói rồi ông lại rung đùi đập phách: Tằng tăng tắng tằng tăng, tăng tằng tắng tăng tằng... (Thầy cô giáo trường em, người kỹ sư tâm hồn...) có ba người mà căn phòng đầy ắp tiếng cười thế là tôi cũng thuộc luôn bài hát ấy, mãi sau này mới biết đó cũng là một trong những ca khúc đầu tay của Tân Điều, một nhạc sĩ có thể nói là “độc nhất, vô nhị” ở Sơn Dương quê tôi. 

Tân Điều sinh ngày 27 tháng 11 âm lịch năm 1949 tại làng Cả - xã Tân Trào - huyện Sơn Dương - tỉnh Tuyên Quang. Người dân tộc Tày. Vậy thế mới nói ông là một nhạc sĩ “độc nhất, vô nhị” của Sơn Dương. Sinh ra từ cái nôi cách mạng, tuổi thơ Tân Điều may mắn hơn người khác là được sưởi ấm tình cảm của Bác Hồ và Trung ương Đảng suốt dọc dài chín năm trường kỳ kháng chiến. Có lẽ nhờ vậy mà đường đời của Tân Điều cũng thẳng rộng thênh thang. Mười tám tuổi Tân Điều đã trở thành thầy giáo chững chạc trên bục giảng. Làm thầy giáo lại có tâm hồn nghệ sĩ , ông dạy giỏi, hát hay, đàn hay nên được các em học sinh và đồng nghiệp quý nể, nhiều cô giáo đến giờ có dịp nhắc đến Tân Điều vẫn buông tiếng thở dài. Nói vậy không đổ cho Tân Điều tội đa tình, đa cảm mà muốn nói tấm lòng ông luôn hồn nhiên ấm áp giữa đời sống nên người ta mới yêu, mới nhớ. Gắn bó với mái trường, đời sống vui nhộn, trong sáng của học sinh luôn là những làn mưa xuân nuôi lớn năng khiếu âm nhạc của Tân Điều. Ông bắt đầu vọ vẹ sáng tác những ca khúc nhỏ về thiếu nhi ngay từ thời còn đứng trên bục giảng. Thời ấy ông không nghĩ và cũng không mơ thành nhạc sĩ vì ông yêu nghề dạy học, nhưng đời người thường hay có những lối rẽ mà chính bản thân cũng không ngờ được. Những năm bẩy mươi khi cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc bước vào giai đoạn quyết liệt. Tân Điều lên đường nhập ngũ. Nhờ có năng khiếu âm nhạc sau những ngày huấn luyện ông được tuyển vào đoàn tuyên văn của quân khu. Từ ấy Tân Điều ôm đàn, vác súng cùng anh em ra trận. Ông đã cùng anh em trong đoàn vượt qua gian nan, lửa đạn hát vang những bài ca ra trận làm nức lòng những đoàn quân dưới làn mưa bom, bão đạn một thời.

Ngày đất nước thống nhất, cũng như bao người lính khác Tân Điều được giải ngũ nhưng vì cái duyên với âm nhạc ông không trở lại nghề dạy học mà được tuyển vào làm cán bộ ở Phòng văn nghệ - Đài phát thanh tỉnh Hà Tuyên (nay là Đài Phát thanh và Truyền hình Tuyên Quang). Có lẽ từ đây công việc sáng tác của Tân Điều cũng mới chính thức đi vào chuyên nghiệp. Ông yêu nghề, bên cạnh nhiệm vụ là biên tập viên của Phòng Văn nghệ rồi Trưởng phòng Văn nghệ của Đài ông luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ đồng thời còn tham gia sáu khóa là ủy viên BCH Hội. Công việc ông đảm nhiệm quá nhiều nhưng ông vẫn lặng lẽ sáng tác nhạc. Nhờ vậy tên tuổi ông được bay xa, được đông đảo người yêu văn nghệ biết đến. Nay ông đã nghỉ hưu về vui ấm cùng con cháu nhưng vẫn hăng hái, tươi trẻ trong sáng tác.

Đôi điều riêng chung về ông như vậy, giờ xin nói sang phần sáng tác của ông. Tập hợp lại những bài hát của Tân Điều ta thấy ca khúc của ông được hình  thành trên hai mảng. Một mảng là những sáng tác trọn vẹn cả âm nhạc và ca từ, một mảng ông phổ thơ của người khác. Là hai mảng nhưng khi hát lên ta vẫn thấy độc đáo một Tân Điều vừa rộn ràng, cao vút vừa rì rầm, thánh thót tiếng rừng tiếng suối. Nét độc đáo này có lẽ giời ban riêng cho ông bởi sinh ra từ vùng đất chiến khu lịch sử, tuổi thơ Tân Điều được sưởi ấm tình cảm của cách mạng lại được tán rừng bóng núi che mát, ông được tọa hưởng trọn vẹn tiếng rì rào thánh thót ngàn đời của sông của suối và tiếng vượn hú, chim reo khi mỗi ban mai thức dậy. Âm điệu ấy thấm vào ông và tự nó bật mầm, xanh lá rồi lẫn vào tán núi, bóng rừng cùng ngân vang trọn vẹn âm điệu của núi, của rừng.

“Róc rách róc rách tiếng suối ngần, thánh thót thánh thót lời chim ca, trập trùng trập trùng núi cao, đường về Tân Trào. Trong gió núi mênh mông, mây giăng trắng núi Hồng...” (ca khúc Đường về Tân Trào).

Ở đây lời ca và tiếng nhạc vô tình đã hóa tiếng chim, tiếng suối cứ thế bắt vào trập trùng núi... dẫn lối về cảnh “Tiên” làm rộn ràng bước chân, rạo rực nỗi lòng cho mỗi người trên đường về Tân Trào. Và trong cái rộn ràng của tiếng suối, tiếng chim ấy, giữa cái trập trùng núi cao ấy cứ dần dần hiện sáng tiên cảnh Tân Trào. Và trong mây giăng trắng núi Hồng vừa thơ mộng, vừa bí ẩn ấy để ta gặp lại một con đường nhỏ nơi Bác đã đi qua, một dòng sông Đáy xanh trong nơi Bác đã dừng chân cùng hình Bác với vầng trăng đầy thuyền. Nét nhạc, lời ca tự nhiên hóa lửa ấm cùng bừng sáng làm cho lòng người xôn xao, rạo rực và cứ thế cùng đồng thanh hát vang: “Róc rách róc rách tiếng suối ngàn, thánh thót thánh thót lời chim ca, trập trùng trập trùng núi cao, đường về Tân Trào...”.

Có thể nói Đường về Tân Trào là một ca khúc đặc sắc, hoàn hảo nhất trong số những ca khúc mà Tân Điều sáng tác cả nhạc và lời, nó vừa là dấu ấn trong cuộc đời sáng tác âm nhạc của ông đồng thời cũng là tấm lòng thành kính của ông với Bác Hồ và miền quê Tân Trào lịch sử, thơ mộng, huyền bí nơi ông sinh ra và lớn lên.

Mảng sáng tác thứ hai Tân Điều phổ thơ của người khác, đây là mảng sáng tác chiếm phần lớn trong các ca khúc của ông. Như đã nói dù phổ thơ  nhưng khi hát lên ta vẫn thấy độc đáo một Tân Điều bởi ông vừa biết chọn, giữ cái hồn cốt của bài thơ lại vừa biết dùng nốt nhạc, khí nhạc từ hơi thở ấm áp của núi của rừng, của sông, của suối bấy nay đã thấm đậm trong tâm hồn ông vì thế khi nó bắt vào bài thơ thì tự nhiên câu thơ mọc cánh cùng nhịp nhàng với nhạc bay lên mang đậm giọng điệu Tân Điều thơ mộng như rừng, rạt rào như suối, trùm kín bài thơ, nghe là nhận ra chất nhạc Tân Điều. Cái tài nghệ của ông là ở chỗ này bởi phổ nhạc vào thơ vốn là việc khó. Nhớ có lần ngồi chơi vui với nhạc sĩ Dương Thụ tôi có ý hỏi điều này. Nhạc sĩ Dương Thụ nói. “Mình không bao giờ làm được việc này nhưng mình rất phục những đồng nghiệp biến thơ thành ca trù trong ca khúc của mình...”. Tôi ngẫm ra điều đó và thấy Tân Điều rất chuyên nghiệp trên lĩnh vực này. Liệt kê tổng thể các ca khúc của ông ta thấy điều đó là thật nhưng cái quý là Tân Điều đã làm được việc lớn “Chắp cánh cho bài thơ bay cao trong rộn ràng chất nhạc có gió rừng, suối mát từ tâm hồn ông”. Điểm vài ca khúc ông phổ thơ để chứng minh điều này:

Ơi con suối

Ơi hàng cây

Ơi con chim cánh đỏ

Ơi con chim cánh vàng.

     ... (Thơ Vương Anh)

Khi vào nhạc của Tân Điều thì nó liền nhịp, liền khúc: “Ơi con suối, ơi hàng cây, ơi con chim cánh đỏ, ơi con chim cánh vàng.../Nơi đâu là đất Mường Vó, Nơi đâu là đất Mường Vang.../Anh đi tìm em qua chín ngọn núi, anh đi tìm em qua mười con suối đất Mường” . (Tìm em cô gái Mường). Nghe hát thấy khí nhạc hồn thơ hòa quyện làm lòng người vừa xôn xao, rạo rực vừa bâng khuâng khao khát. Hay trong bài: “Một nét Thành Tuyên” ông phổ thơ của Lê Tuấn Lộc. Bài này ông làm rất nhanh, nó sinh ra ngay đêm thơ nhạc Lê Tuấn Lộc tổ chức tại Trường Trung học phổ thông Sơn Dương. Sau giọng đọc của tác giả thơ.

Chìm trong lá

Chìm trong sương

Một nét phố rừng

Chìm trong gió

Chìm trong mây

Uy nghi thành cổ...

Hội trường đang ran tiếng vỗ tay thì Tân Điều đứng dậy. Ông ôm đàn hát theo: “Chìm trong lá, chìm trong sương, một nét phố rừng/Chìm trong gió, chìm trong mây, uy nghi thành cổ... /Ơi em gái Thành Tuyên đi về đâu phố mới cho bối  rối lòng ai, vang vang câu tình ca...” tiếng vỗ tay lại ran lên và ắt Tân Điều phải rạo lại bài hát một lần nữa. Rõ ràng khi thơ vào nhạc của ông nó có cánh hơn, người thưởng thức thấy hiện ra trước mặt một Thành Tuyên vừa thơ mộng, vừa hoài cổ vừa huyền bí dưới sương rừng, gió núi. Ai nghe cũng thấy đây là một ca khúc hay của Tân Điều.

Đậm đà và đặc sắc hơn nữa là ca khúc (Lời suối hát) ông phổ thơ của Mai Liễu nhưng ở đây ông không sử dụng toàn bài mà lọc chắt những câu thơ hay của Mai Liễu trong những bài thơ suối để tạo ca trù cho ca khúc của mình. Làm việc này thấy Tân Điều tỏ ra rất tinh tế nên cốt cách thơ Mai Liễu không mờ đi mà càng hằn hiện theo làn điệu nhạc của ông rì rầm theo lối của rừng cùng đổ về làng bản trả về cái thơ mộng ngàn đời của rừng của suối. Có được đặc thù này tự thấy ông và Mai Liễu hiển hiện là hai người con cùng sinh ra và lớn lên ở chiến khu thơ mộng, lịch sử nên khi ca khúc được hát lên vẫn thấy trọn vẹn cả Mai Liễu và Tân Điều:

“Rừng chạy ra bờ suối, suối tìm về bản em, suối hát lời cỏ cây, suối hát lời mẹ hát. Tha thiết dịu dàng ơi khúc nhạc rừng thẳm sâu, bên suối ngọt ngào em đã  biết lời tình yêu”... và: “Cho dù đá núi có mòn cho dù sắc lá phai màu, nhưng lời suối vang mãi lời mẹ ru...”  Nét nhạc, lời thơ như đôi cánh cùng bay lên vậy mới nói ông và Mai Liễu hai mà như một. Đây là tài nghệ của Tân Điều trong việc phổ thơ.

Năm tháng Tân Điều luôn say sưa với nghề, nhờ thế ông đã được kết nạp vào Hội Nhạc sĩ Việt Nam và đã để lại nhiều ca khúc hay đóng góp cho văn học nghệ thuật tỉnh nhà và cả nước, nhiều ca khúc của ông đã có sức sống dài trong công chúng như Đường về Tân Trào, Cô gái bản em, Lời suối hát, Một nét Thành Tuyên, Mưa nhỏ, Tìm em cô gái Mường... Ông đã được trao tặng nhiều giải thưởng cao của các hội chuyên ngành trung ương và qua các hội diễn, đặc biệt là giải thưởng Tân Trào đợt một của tỉnh. Giờ ông đã nghỉ hưu nhưng sức sáng tạo vẫn dồi dào. Năm nào ông cũng có ca khúc trình làng, mừng là thế.

Đôi dòng tri ân nhân dịp xuân về chúc ông tuổi bẩy mươi khỏe đẹp và tiếp tục có nhiều ca khúc hay đóng góp cho văn nghệ quê nhà ngày thêm phong phú.

 

Một ngày cuối năm 2018

T.T.P

 

 









Lượt xem: 18 views    Bản in

Các tin đã đăng:

Xem tin theo ngày:     Tháng:    Năm:     
HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH TUYÊN QUANG
Giấy phép xuất bản số: 07/GP-TTĐT ngày 06/1/2015 của Sở Thông tin Truyền thông tỉnh Tuyên Quang
Chịu trách nhiệm: Mai Mạnh Hùng - Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Tuyên Quang - Điện thoại: 02073 823 508
Trụ sở: Số 215, đường Tân Trào, phường Phan Thiết, thành phố Tuyên Quang. Điện thoại: 02073 822 392 - Email: baotantraotq@gmail.com
@ Bản quyền thuộc Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang

   Design by 

Online:
28

Lượt truy cập:
375.645