GIAO MÙA - MỘT BÀI THƠ TRIẾT LÝ TỪ SỰ SỐNG. ĐẶNG HIỂN
Thứ 5, ngày 20 tháng 12 năm 2018 - 13:50

NGUYỄN VĂN TUẤN

GIAO MÙA

 

Chiếc lá rời cành

Lá vàng

Rơi xuống đất

Không âm vang

Chỉ mình đất biết

Chỉ mình cây đau.

Cành bật nhú

Chồi non

Vươn trời cao

Chỉ mình cây đau

Làm nên chồi biếc

Mùa xuân biết đâu.

          (Rút từ tập Lời sông hát)

 

 

Sinh, tử vốn là lẽ thường, là quy luật của trời đất, của muôn vật. Suy nghĩ về sống chết vốn là đề tài, là cảm hứng của nhiều thi nhân. Nhưng mỗi người có một cách suy nghĩ khác nhau, một cách diễn đạt khác nhau tuy cũng có chỗ gặp nhau, có nét gần nhau.

Vi Thừa Khánh, nhà thơ đời Đường trong bài Nam hành biệt đệ thương bông hoa rơi xuống đất không một tiếng gì. Nhà thơ Mạnh Hạo Nhiên trong bài Xuân hiểu (Buổi sớm mùa xuân) cứ tự hỏi “Đêm qua tiếng gió mưa/Hoa rụng nhiều hay ít?”, Nhà thơ Xuân Diệu băn khoăn “Vì sao hoa lại phải rơi” và ông thấy vạn vật có xu hướng gần như quy luật “Hoa nở để mà tàn/Trăng tròn để mà khuyết”  trong khi chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng lại viết “Trăng kia khuyết đó lại tròn”. Mãn Giác thiền sư khuyên ta “Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết/Đêm qua sân trước một nhành mai”, Nhà thơ Nguyễn Đình Thi vui ngạc nhiên nhìn những bông hoa chua me đất nở trong vùng chiến tranh. Bác Hồ phê phán sự vô tình với sự tàn nở của một bông hoa hồng "Hoa tàn hoa nở cũng vô tình” (Cảnh chiều hôm). Một chiến sỹ cộng sản Pháp trước khi hy sinh, nói: “Tôi chết như một chiếc lá rụng xuống, cho đất thêm màu, cho cây thêm xanh tốt”; chiến sỹ cộng sản Việt Nam Bùi Công Trung viết "Thấy trái rụng xin đừng vội khóc/Một trái rụng, muôn ngàn cây mọc". Nhà thơ Xuân Quỳnh đặt tên cho tập thơ đầu của mình là Chồi biếc. Nhà văn Nguyên Ngọc trong truyện ngắn Rừng xà nu tả: Bên cạnh những cây xà nu già bị bom đạn đốn ngã là những cây xà nu non đang mọc lên, vươn cao, đón lấy ánh nắng mặt trời. Nhà thơ Nguyễn Văn Tuấn (bút danh Trao Sang) của chúng ta nghĩ gì về lá vàng rụng và chồi nảy biếc? Cái mới của nhà thơ là thấy sự vô danh trong cái chết của lá, sự vô tình của đời trước nỗi đau cái chết của sự vật (Chỉ mình đất biết/Chỉ mình cây đau). Trước nhất là nghĩa trực cảm của câu thơ: Người ta không biết đau khi lá rụng vì người ta nghĩ là cây vô tri, vô giác. Nhưng không cây cũng biết đau đấy, vì thế nên khi hái lá người ta thường hái nhẹ tay, tránh giật lá, dứt cành. Tất nhiên, bài thơ không chỉ nói về cây mà nói về nỗi đau của con người khi mất những gì thân thiết, những người thân. Nhưng sự sống không mất, chỉ chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác. Cả hai ý trên đều rất nhân văn, ý nghĩa nhân văn tích cực.

Nếu khổ thơ thứ nhất nói về cái chết, về sự mất mát thì khổ thứ hai nói về sự sinh nở, sự trường tồn. Biểu tượng của sự sinh nở, tồn tại và phát triển đó là chồi non, chồi biếc, bật nhú từ cành. "Chỉ mình cây đau/làm nên chồi biếc", tứ này rất mới vì khi nghĩ đến nảy chồi, người ta chỉ nghĩ đến niềm vui sướng của cây. Thực ra cây cũng đau khi sinh chồi vì cành phải tách thân, tách vỏ, phải trút nhựa cho chồi như người mẹ mang nặng đẻ đau, qua cơn vượt cạn (người chửa cửa mả) lại phải trút hết sức sống vào dòng sữa, vào sự chăm lo cho đứa con lớn lên từ một hòn thịt đỏ hỏn đến một cậu trai, cô gái... Biết nỗi đau của sự sinh nở mới trân trọng, mới chăm sóc cho cây, cho người mẹ, đó là ơn nghĩa, là nhân văn, là hiểu biết. Sự sinh nở nào cũng đau đớn - sinh nở một tác phẩm - sự sinh nở: Cuộc cách mạng (Cuộc sinh nở nào đau đớn vậy) - Tố Hữu. "Ta đẻ ra đời đâu khỏi những cơn đau" - Chế Lan Viên. Buổi sáng thấy mặt trời lên rực rỡ phải biết rằng suốt đêm qua nó đã thao thức ở bên kia chân trời (ý Chế Lan Viên nói về sự thai nghén, sinh thành tác phẩm văn học).

Nhưng sao lại nói "Mùa xuân biết đâu”, đây có phải là lời trách không? là lời nhắc nhở thì đúng hơn. Chồi nảy nở - vào mùa xuân - người ta tưởng rằng nhờ mùa xuân mà nó nảy nở. Mùa xuân cũng tưởng rằng nhờ mình mà cây đâm chồi nhưng không biết rằng mùa xuân chỉ là điều kiện khách quan còn nội lực là ở trong cây. Nếu cây không tích nhựa, rễ không cố hút màu trong suốt mùa đông thì làm sao tạo nên mầm, biến gien trong cây thành chồi được. Nhưng khi bật chồi, cây đã đau thì mùa xuân hoàn toàn không biết người cũng thế. Nhiều khi người ta chỉ hưởng thụ vẻ đẹp và niềm vui mà không biết vẻ đẹp và niềm vui đã được tạo nên như thế nào, phải đánh đổi bằng quá trình lao động tích lũy và cả những nỗi đau. Nhưng vì sao bài thơ nói về sinh tử của vạn vật lại có tên Giao mùa. Vì giao mùa là lúc cái cũ lụi tàn đi và cái mới nảy nở và phát triển. Cái cũ lụi tàn đi cũng có nỗi đau của nó. Đó là nỗi nuối tiếc quá khứ và nỗi buồn khi đã thành quá thời.

Nhưng cái mới nảy sinh cũng có nỗi đau của nó, đó là nỗi đau về nhiều lẽ: Sự cản trở của cái cũ, sự cô đơn nhất thời của cái mới, sự bỡ ngỡ, sự vấp váp trước cái mới, sự tự cải tạo con người mình (tự lột xác) để thích hợp với cái mới...

Tất cả đều là sự trả giá cho giao mùa để có một mùa mới giàu sức sống hơn, cũng nghĩa là để tồn tại và phát triển. Vũ trụ sẵn sàng trả giá cho giao mùa của tạo vật. Con người sẵn sàng trả giá cho giao mùa của xã hội, tức là cho sự đổi mới. Phải chăng, đó là ý nghĩa sâu xa của Giao mùa.

Một bài thơ triết lý từ sự sống. Một vấn đề không thật mới nhưng đã được diễn tả không chỉ với hình thức mới mà cả suy nghĩ mới. Và đó là cống hiến của bài thơ triết lý, bài thơ cuối cùng của tập thơ Lời sông hát (NXB Hội Nhà văn 2008) đã hé mở, cùng với bài Núi xuống, một nhánh thơ mới đầy triển vọng trong tập thơ.

Đ.H

 

 

 

Tin mới nhất









Lượt xem: 116 views    Bản in

Các tin đã đăng:

Xem tin theo ngày:     Tháng:    Năm:     
HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH TUYÊN QUANG
Giấy phép xuất bản số: 07/GP-TTĐT ngày 06/1/2015 của Sở Thông tin Truyền thông tỉnh Tuyên Quang
Chịu trách nhiệm: Mai Mạnh Hùng - Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Tuyên Quang - Điện thoại: 02073 823 508
Trụ sở: Số 215, đường Tân Trào, phường Phan Thiết, thành phố Tuyên Quang. Điện thoại: 02073 822 392 - Email: baotantraotq@gmail.com
@ Bản quyền thuộc Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang

   Design by 

Online:
28

Lượt truy cập:
378.109