VÌ SAO TUYÊN QUANG ĐƯỢC GỌI LÀ TỈNH “GỐC”?. PHÙ NINH
Thứ 5, ngày 8 tháng 11 năm 2018 - 8:31

Tuyên Quang vùng lãnh thổ lâu đời của Tổ quốc Việt Nam. Thời Hùng Vương: Tuyên Quang thuộc bộ Vũ Định. Dưới thời Bắc thuộc: Tuyên Quang lần lượt thuộc quận, châu:  Nam Hải, Giao Chỉ, Giao Châu, My Linh. Dương Châu. Phong Châu, Vũ  Ninh Châu. Nhà Đinh:  Chia nước làm 10 đạo, nhà Tiền Lê cũng theo như thế. Nhà Trần: Chia đất trong nước làm 12 lộ và 5 trấn. Tuyên Quang là một trong 5 trấn.

 Dưới thời Nhà Minh: Họ chia nước ta làm 15 phủ. Phủ Giao Châu có 5 châu là Tam Đới, Tuyên Hóa, Đại Man, Bình Nguyên và Thu Vật. Trong đó phần lớn đất đai sau này là Tuyên Quang, còn lại một phần thuộc Sơn Tây.

Nhà Hậu Lê, nhà Nguyễn:  Năm 1466, niên hiệu Quang Thuận thứ 7, vua Lê Thánh Tông chia bản đồ nước làm 13 thừa tuyên, trong đó có thừa tuyên Tuyên Quang; đời Hồng Thuận (1509 - 1516) đổi làm trấn Minh Thuận.

Năm 1802, Gia Long nguyên niên đặt ra 4 dinh trực thuộc, 2 thành và 23 trấn. Trong đó trấn Tuyên Quang và 12 trấn miền Bắc lệ thuộc vào Bắc Thành (Hà Nội), Năm 1831, Minh Mệnh thứ 12 đổi làm Tuyên Quang tỉnh.

Tỉnh Tuyên Quang lỵ Sở đóng ở Hàm Yên, phía Bắc giáp tỉnh Quảng Tây và tỉnh Vân Nam, Trung Quốc; phía đông giáp Cao Bằng và Thái Nguyên; phía Nam giáp Sơn Tây và Hưng Hóa; phía Tây giáp Lào Cai. Tỉnh có 1 phủ là Yên Bình quản lĩnh 1 huyện là Phúc Yên; 5 châu là Đại Man, Thu Vật, Lục Yên, Vị Xuyên, Bảo Lạc với 38 tổng, 256 xã, thôn, phường, vạn, phố.

Huyện Phúc Yên,  đời  Hồng Đức là huyện Sùng Yên, sau đổi làm Phúc Yên; năm Minh Mệnh thứ 3 (1822) đổi làm Hàm Yên. Với những địa danh còn đến ngày nay như: Trung Môn, Ỷ La, Chân Sơn, Xuân Huy, phố Tam Kỳ, Vĩnh Khoái, Nhân Thọ, Phúc Ninh, Yên Lĩnh, Trường Đà, Song Lĩnh, Bình Trù, Hùng Dị, Lũ Khê, Ninh Dị, Lực Hành,  Nhân Lý, Viên Châu, Lang Quán,  Bình Ca, Tình Húc... cho  biết đây là vùng Hàm Yên, Yên Sơn, phần Nam Chiêm Hóa và thành phố Tuyên Quang.

Châu Đại Man, đời Đường là huyện Tân Xương, đời Đinh, đời Lê là Vị Long, hồi thuộc Minh là Đại Man. Năm Minh Mệnh thứ 16 (1835) đổi làm châu Chiêm Hóa. Với những địa danh còn đến ngày nay như Xuân Quang, phố Nghe, Cổ Linh, phố Đài Thị, phố Trinh, Côn Lôn, Thượng Nông, Yên Viễn, Đà Vị, Thượng Lâm, Khuôn Hà, Năng Khả. Cho biết là vùng đất gồm phần lớn huyện Chiêm Hóa và hai huyện Na Hang, Lâm Bình.

Châu Lục Yên, hiện nay là huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.

Châu Thu Vật với những địa danh còn đến ngày nay như Vĩnh Kiên, Vũ Linh, Đại Đồng, Đông Lý, Cảm Nhân, Tích Cốc..., cho biết đấy là đất huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái và phần phía Tây huyện Hàm Yên.

Châu Vị Xuyên, đời Hồng Đức tức là châu Bình Nguyên sau đổi làm Vị Xuyên; năm Minh Mệnh thứ 16 (1835) chia đất phía hữu ngạn sông Lô làm huyện Vĩnh Tuy thuộc phủ Yên Bình, phía tả sông Lô thuộc huyện Vị Xuyên làm phủ Tương Yên. Với  những địa danh còn đến ngày nay như Bình Hành (Bằng Hành), Lạc Bạn, Vô Điếm, Lăng Can, Thúy Loa, phố Hà Dương (Hà Giang), Phương Độ, Bạch Ngọc, Tùng Bách (Tùng Bá). Phú Linh, Linh Hồ, Tiên Kiệu (Tiên Kiều), Nhân Mục, Bằng Cốc, Ninh Kiêm (Ninh Kiệm), Cao Đà, Loa Sơn, Bình Sa (Bình Xa). Phù Loan, Vị Khê, Bạch Sa (Bạch Xa)... cho biết đấy là vùng đất gồm hai huyện Vị Xuyên, Bắc Quang của tỉnh Hà Giang và phần phía Bắc huyện Hàm Yên.

Châu Bảo Lạc, trước là phủ Tượng An,  thời Lê sơ là huyện Bảo Lạc; đời Nguyễn là châu Bảo Lạc; sau cuộc khởi nghĩa của Nùng Văn Vân, năm Minh Mệnh thứ 16 (1835) chia châu Bảo Lạc thành hai huyện Vĩnh Điện và Để Định. Sách Nhất thống chí chép rằng, huyện Vĩnh Điện, phía Bắc giáp huyện Để Định. Huyện Để Định phía Đông giáp tổng Bách Kham nước Thanh, phía Tây giáp huyện Vị Xuyên, phía Nam giáp huyện Vĩnh Điện, phía Bắc giáp huyện Trấn Yên nước Thanh, huyện lỵ ở xã Niêm Sơn. Với những địa danh còn đến ngày nay như Bách Đích (tức Bạch Đích), Yên Minh, Mậu Duệ, Niêm Sơn, Đường Âm... cho biết đây là vùng đất gồm hai huyện Bảo Lâm, Bảo Lạc của tỉnh Cao Bằng; năm huyện Mèo Vạc, Đồng Văn, Yên Minh, Quản Bạ, Bắc Mê và một phần đất phía đông huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang.

Dưới thời thực dân Pháp: 

- Tách đất của Sơn Tây và Hưng Hóa đặt tỉnh

Phú Thọ.

- Trích đất Hưng Hóa đặt tỉnh Lào Cai.

- Trích các hạt Bảo Hà, Nghĩa Lộ, Yên Bái của Lào Cai và châu Lục Yên của Tuyên Quang để đặt tỉnh Yên Bái.

- Chia Tuyên Quang làm ba hạt: Hà Giang, Bắc Quang và Tuyên Quang.

Sau trích hạt Hà Giang và hạt Bắc Quang ra làm tỉnh Hà Giang gồm ba châu là Bảo Lạc, Vị Xuyên, Bắc Quang. Toàn bộ tỉnh Hà Giang là đất cũ của tỉnh Tuyên Quang. 

Từ thực tế lịch sử đó, một số nhà nghiên cứu gọi Tuyên Quang là một tỉnh “gốc”.

 

 

P.N

 

 









Lượt xem: 19 views    Bản in

Các tin đã đăng:

Xem tin theo ngày:     Tháng:    Năm:     
HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH TUYÊN QUANG
Giấy phép xuất bản số: 07/GP-TTĐT ngày 06/1/2015 của Sở Thông tin Truyền thông tỉnh Tuyên Quang
Chịu trách nhiệm: Mai Mạnh Hùng - Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Tuyên Quang - Điện thoại: 02073 823 508
Trụ sở: Số 215, đường Tân Trào, phường Phan Thiết, thành phố Tuyên Quang. Điện thoại: 02073 822 392 - Email: baotantraotq@gmail.com
@ Bản quyền thuộc Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang

   Design by 

Online:
7

Lượt truy cập:
373.894