Đọc “Rừng có tiếng người” nhớ cố nhà văn Đinh Công Diệp
Thứ 5, 25/11/2021 - 15:12
TRUNG TRUNG ĐỈNH

Cuốn sách dầy chẳng dầy bao nhiêu, mỏng chẳng mỏng bao nhiêu, theo cách nói của các nhân vật người H,Mông ở cao nguyên đá Đồng Văn, trong tiểu thuyết “Rừng có tiếng người” của cố nhà văn Đinh Công Diệp. Lúc ấy ông già chẳng già bao nhiêu, trẻ chẳng trẻ bao nhiêu, nhưng bây giờ đã khuất núi rồi!

Đinh Công Diệp lười mà không lười, chịu khó chả chịu khó bao giờ. Ông viết cuốn sách này có đến hai ba chục năm thì hãi thật. Ông nhẩn nha hay đúng hơn là kỳ cạch, có lúc túi bụi, có lúc úi xùi, có lúc đã định buông bỏ, thế rồi lại có hôm lên cơn nghiền, đọc lại, lại thấy hay hay, được được, máu thú vị dâng lên, lại ngồi nghĩ về ý tưởng, về bố cục, về nhân vật cha con Xúa Lử, Xúa Ly thế nào? Bọn nhân vật mà mấy lão cụ nhà họa sĩ Quốc Kứu người H,Mông ở Đồng Văn kể lên kể xuống, vậy mà khi ngồi viết họ cứ lẩn đi đâu! Chàng trai Thào Lềnh thổi khèn quấn lấy Xúa Ly rồi mai này sẽ ra sao? Ồ, Xúa Ly như con gà mái tơ trước mắt con cáo già Cư Vần nó đã chiếm đến bốn cô vợ non rồi, Xúa Ly bị làm vợ nó nữa, để trả nợ cho bố mẹ sẽ khổ sẽ nhục! Ở Khòa Thầu có nhiều người mắc cảnh oái oăm như Xúa Ly, như cô Nù, người sót lại của cái thời chưa bao giờ hay, chả lúc nào tốt ở trong ngôi nhà cũ nát, bên chợ Xì Sán cô độc một thân một mình, bị tay lái ngựa lừa rượu lừa tình lừa tiền. Hắn cùng một giộc với lão Cư Vần giầu tiền giầu của giầu mưu mẹo, giầu ác độc mà sao ai cũng phải cúi mình? Không phải ở đây chỉ có nhà bố con Xụa Lử, Xụa Ly, còn có cả cái lão Nhụa Đê khổ hơn khổ, nhục hơn nhục, thân kiếp lão nặng! Mồ côi cha mẹ, nghèo hơn nghèo, lớn lên sống được chả biết vì sao sống, cứ lê lết nhà này nhà kia, đói ăn, có hôm thằng bé bú nhờ sữa chó ngoài ngõ một nhà, may mà chó mẹ chó con mới đầu gừ gừ, sau đều cho bú nhờ. Cái tên Nhụa Đê là người Khòa Thầu gọi thằng bé là con chó hay con của loài chó cũng thế. Lớn lên bằng ăn mèn mén thừa của con ma, uống thứ rượu ma. Ở xứ núi Tù Sán Khòa Thầu người H,Mông mỗi khi có ai chết đều để bên mộ một ít món ăn, món uống cho người ma. Nhụa Đê quen rồi, nghiện rồi. Khi lớn hơn, khỏe hơn, có một cô gái cũng mồ côi định lấy nhau, nhưng sau nó gặp người giầu hơn, theo mất. Nhụa Đê đành nghe lời rủ rê nhập bọn phường săn, đi săn hổ, giết được cả hổ, rồi bị nạn. May mà một đêm đi mò rượu ma ngoài nghĩa địa, lại gặp được con hổ con, đem về nuôi được nó như nuôi mèo. Càng lớn nó càng quấn chủ...! Đời con người ta như đá chồng đá, như nước xối nước. Ở Khòa Thầu có những thằng giầu thâm độc như Cư Vần thì tất có thêm bọn lái ngựa như Xịa Chá, Thảo Say. Xịa Chá coi người Khòa Thầu như những món mồi, nó lèo lái cái to nó nói một lúc nghe thành nhỏ. Cái nhỏ nó nói một lúc người ta tin là to.

Ông nhà văn Đinh Công Diệp nhớ hết chuyện này nhớ sang chuyện khác, nhớ rồi ngồi đó chỉ với ý đồ viết mà chơi, chơi mà viết? Đay đi đay lại, đẽo câu gọt chữ, ưng rồi lại ngồi bó gối ngẩn ngơ như lão tâm thần, bị hãm trong nhà Xúa Lử, có con chó đen “khôn chẳng khôn bao nhiêu, dại chẳng dại bao nhiêu”, định cùng đến nhà Cư Vần bán cho lão đổi lấy mấy bi. Xúa Lử yêu con chó nhưng vẫn phải nghĩ xấu về nó. Lâu nay lão quen “ăn” năm bi thì cũng cho nó “đớp” một bi. Ăn mười bi thì cho nó hai bi, và con Đen của lão thành nghiện. Ông Đinh Công Diệp viết thế rồi sao lại xóa, lại đổ mực đầy tờ giấy đang viết!. Hóa ra “bố Diệp” định bẻ bút thì Xúa Lử bảo, nay nhà lão hết sạch sành sanh mọi thứ rồi, nhất định phải lần mò tìm đến Cư Vần mới được. “Đường dốc xuống như người ngã, đường dốc lên như người đứng, đường nào thì đường, đã có con chó dẫn”. Nhất định phải đến nhà Cư Vần cho con Đen “đi” vì Xúa Lử  biết Cư Vần thích con đen từ lâu rồi. Đen đến nhà Cư Vần, Cư Vần đang “ăn cơm đen” nhả khói trùm thơm khắp. Con Đen nước rãi phòi ra trắng hai bên mép. Nó khom lưng, quỳ xuống, bò lê tới bên mép giường la liếm, cũng như lão, lão cũng lên cơn thèm, đầu óc u u minh minh chao đảo, thấy con Đen xum xoe, lão bụng thương nó nhưng lại chửi nó là đồ phản chủ! Chửi nó thế cho mình có cái lý cái lẽ rất phải của người H,Mông. Ông Diệp viết: Xúa Lử đay nghiến thầm: “Mày là quân phản chủ, ông sẽ cho mày biết tay!”. Thế rồi cuộc ngã giá khi Cư Vần vừa “ăn” xong bữa. Cư Vần biết con đen này từ lâu rồi. Cư Vần nghĩ bụng, hôm nay “Trời mang cái sang cái quý đến cho ta đây rồi”.

Nghĩ vậy nhưng Cư Vần lại nói khác:

“Chó à? Về đi, chó thì nhà tao thiếu gì!”.

Cơn nghiện đang cào cấu trong bụng Xúa Lử. “nghiện nó về thì nhà cũng phải bán, vợ cũng phải bán. Khốn nỗi vợ lão mới ngoài bốn mươi mà như quả bầu khô…”.

Sau lúc chèo kéo, Xúa Lử kì kèo: “Tôi mang con Đen đến để nó hầu hạ ông đây!”. Cư Vần làm như không cần, tiếp tục đuổi nhưng lại nghĩ: “Nhiều lời úa có khi hỏng việc”. Hắn buông một tiếng:

- Bao nhiêu?

- Nhiều không nhiều bao nhiêu. Ít không ít bao nhiêu. Ông cho xin năm đồng cân.

- Xì. Một đồng cân không đáng. Đồ cứt khỉ. Về đi.

Nói xong Cư Vần lại tiêm thuốc. Hút một mình chả cần mời Xúa Lử.

Nhà văn Đinh Công Diệp, trong quá trình viết cuốn sách này, cũng bị cơn nghiện cơn say giống như Xúa Lử nghiện “cơm đen”  không chú trọng mình đang làm gì, nói gì. Đầu óc ông lúc nào cũng lom lom nghĩ về thân phận cái thằng người Xúa Lử đang lâm cảnh khốn cùng tăm tối. Ông viết ra cảnh Lử đang cắm mặt vào chuyện cầu cạnh bán cho được con chó, không cay cú giận hờn sự u tối của mình. Ông viết ra cái u tối của các con người ấy, bởi họ cũng chỉ biết luẩn quẩn xung quanh cái bản Khòa Thầu của ông. Bản  Khòa Thầu heo hút với cái bàn đèn của lão nhà giầu Cư Vần, chuyên ăn “cơm đen” trong khi mọi người chả ai có tiền có bạc trắng bao nhiêu. Người nghèo như Xúa Lử, ăn cơm vàng cơm trắng của vợ mà ngon thì nói làm gì? Cơm đen nó làm đen cái đầu, đen cái nghĩ, đen cái lòng, nó mà lên cơn thì vợ cũng bán, con cũng bán, trâu bò, nương rẫy cũng lần lượt ra đi cả…

*

Tôi quen rồi chơi thân với ông anh Đinh Công Diệp từ năm 1976, khi ông là cán bộ Văn hóa tỉnh miền núi Hà Tuyên tăng cường cho Gia Lai - Kon Tum. Trong đám cán bộ tăng cường ấy, anh nào cũng có vẻ mặt quan trọng, thậm chí dè dặt khó gần. Duy có mỗi cái anh gầy gầy, cao cao hay cười, thích làm thân với mấy tay bản địa có vẻ xuề xòa ham chơi và thế là anh em tôi rất nhanh thành tri kỷ. Có lần tôi đưa anh về chơi đồn biên phòng Đức Cơ, giáp Cam Pu Chia, uống rượu cần thỏa thích. Cũng có lần về vùng K8 An Khê, K10 chiến khu của tỉnh Gia Lai rồi xuống AyunPa vùng Cheo Reo Phú Bổn. Tóm lại là khá rôm rả. Mỗi lần đi là một lần khắc dấu cảm tình anh em. Ra Hà Nội tôi lên Tuyên chơi với anh ngay. Ở đâu cũng thế, khi ở công sở hay lúc về làng, lúc nào anh cũng dễ dãi xởi lởi. Tôi theo anh và anh Quốc Kứu, một họa sỹ người Tày về Đồng Văn Mèo Vạc, nhà anh Kứu. Hai ông anh, một Tày, một  Kinh, nhưng ngồi trong nhà dân tất cả đều nói tiếng Việt. Ăn mèn mén, uống rượu bát, lúc đi sang nhà này nhà kia, ngồi bên bếp lửa, nói chuyện rù rì với người già, hát theo các cô gái, múa khèn theo các chàng trai, rồi thỉnh thoảng có kéo nhau đi chợ, vào chợ ăn thắng cố, tất nhiên là uống rượu ngô, không có sự giãn cách, không có sự phải làm quen, càng chẳng bao giờ thấy anh “tác nghiệp” như hỏi han, ghi chép. Tôi thì hay có cái trò hỏi lung tung, ghi chép lung tung, nhất là ham học nói, học hát tiếng H,Mông, mà cứ uống rượu vào là hay bốc lên dở lắm trò chả ra gì. Anh toàn cười cười, nhìn thằng em như kiểu người bản xứ tiếp khách.

Câu chuyện Nhụa Đê cùng anh Sừ canh giữ cho nhà họ Vàng giết hổ vang động khắp vùng. Rồi đến chuyện lão Đê đêm đêm cùng con hổ mò ra nghĩa địa kiếm cái ăn cái rượu ma để uống, để sống, rồi gặp ma anh Sừ. Anh Sừ ma đưa đường dẫn lối cho cái chân Đê chân hổ theo bóng cây lao đâm hổ năm xưa của anh. Tay Đê cầm con dao đào đất, lật được một miếng hai miếng, gặp túi bạc trắng hoa xòe. Túi bạc không phải của anh, không phải của em thì bạc là của con ma người Hán, ma Sừ nói. Thằng người Hán này non tuổi mà nó đã lừa, biết cướp bắt gái bản gần bản xa nhiều lần, trai các bản xa bản gần giết nó. Bố mẹ nó đau khúc ruột già, đau khúc ruột non, nên khi nó về chầu ma, dựa theo cái lý cái lẽ của người H,Mông mà cha mẹ Hán nó cho nhiều gói bạc trắng hoa xòe. Ma anh Sừ ôm Nhụa Đê nói  với Nhụa Đê rằng, anh đã yên phận, còn em, lưng vẫn đeo hòn đá nặng… Đê ơi, em cầm gói bạc này trả ơn cho người bắn ba phát súng đưa em về với anh, với cõi ma…

Thực ra cuối cùng ông Nhụa Đê vì thương Xúa Lử mới tìm gặp Xúa Ly, Thào Lềnh trong rừng. Đứa trai đẹp, đứa gái đẹp vào sâu trong rừng nói lời yêu, nói lời tốt hay ông nhà văn Đinh Công Diệp viết thế, kể thế. A hà, ông muốn rừng có tiếng người đẹp, rừng có tiếng người hay là thế! Ông nhà văn, sau nhiều năm nhiều ngày rong ruổi khắp cao nguyên tìm mãi tìm mãi không tìm được, không tìm ra chỗ rừng có suối có chim, có người đẹp như hai con chim Ly Lềnh mà đường vẫn con đường dốc đứng như người đứng, dốc ngang như người nằm. Đường dốc xuống như người chổng mông. Đường nào thì đường, trước đây đã có con Đen, con Hổ dẫn lối. Lối đến nhà ma, nhà ma anh Sừ, ma Sừ nó dẫn cho em bạn Nhụa Đê gặp bác Diệp, cả một đời người đi theo cách mạng viết văn, bây giờ kể chuyện này cho dân bản Khòa Thầu thời nay để cho họ biết cái thời trước họ phải sống, hay chả hay gì, đẹp chả đẹp gì, may mà nhờ có bác khi bác về với cõi ma mới hay ông bác là nhà văn Đinh Công Diệp. Chỉ có ông Diệp mới thương bản Khòa Thầu, thương bố mẹ Xụa Ly, thương con Đen con hổ của lão Nhụa Đê, vật vờ chả còn vật vờ nữa. Ông Diệp rộng lòng cho phép dân bản đón gặp vợ chồng Lềnh Ly được bế con theo về bản mới...

T.T.Đ

 

Lượt xem:453 Bản in









Các tin đã đăng:
   Cuộc thi thơ Tuyên Quang năm 2021- nơi hội tụ của sự sáng tạo nghệ thuật - Đăng ngày:  04/01/2022
   Nghệ thuật diễn xướng Soọng cô của người Sán Dìu - Đăng ngày:  29/10/2021
   Cuốn sách đồ sộ về triều đại nhà Đinh - Đăng ngày:  11/10/2021
   Nghệ sỹ sáng tạo nghệ thuật - Đăng ngày:  30/07/2021
   PHỎNG VẤN ĐẦU NĂM. THỰC HIỆN: VĂN TÂN - Đăng ngày:  05/02/2018
   ĐINH HUYỀN TRANG - Đăng ngày:  21/12/2017
   TRẦN LỆ THANH - Đăng ngày:  21/12/2017
   NGÔ THU HÀ - Đăng ngày:  05/02/2018
   BÙI MAI ANH - Đăng ngày:  21/12/2017
   MA VĂN ĐỨC MỘT “NGHỆ NHÂN ƯU TÚ” TRÊN ĐỊA BÀN MIỀN NÚI TỈNH TUYÊN QUANG. VŨ NGỌC LÂN - Đăng ngày:  18/01/2017

Tổng số: 11 | Trang: 1 trên tổng số 2 trang  


Xem tin theo ngày:     Tháng:    Năm:     
HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH TUYÊN QUANG
Giấy phép xuất bản số: 09/GPTTĐT-STTTT ngày 02/02/2021 của Sở Thông tin Truyền thông tỉnh Tuyên Quang
Chịu trách nhiệm: Đinh Công Thủy - Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Tuyên Quang - Điện thoại: 02073 823 508
Trụ sở: Số 215, đường Tân Trào, phường Phan Thiết, thành phố Tuyên Quang. Điện thoại: 02073 822 392 - Email: baotantraotq@gmail.com
@ Bản quyền thuộc Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang

   Design by 

Online:
25

Lượt truy cập:
717.278